شبه کد (Pseudocode) چیست؟ آموزش ساده با مثال

یک نکته بسیار مهم: هنگام نوشتن شبه‌کد نباید نگران علامت : یا آکولاد یا نوع متغیر یا هر Syntax و اصول دیگری باشید! مهم این است که منطق برنامه را درست و بدون ابهام مشخص کنید.

من در کلاس‌های حضوری‌ام همیشه به دانش‌پذیران می‌گویم که قبل از نوشتن کدهای طولانی، سعی کنید روی کاغذ برای خودتان مراحل و منطق را بنویسید یا نقاشی کنید! این نیز نوعی شبه‌کد است. خیلی درگیر اینکه چطور Pseudocode بنویسیم یا چطوری For یا While در شبه‌کد را بنویسیم نشوید. فقط منطق را طوری توصیف کنید که برای خودتان و دیگران واضح باشد.

شاید هنگام یادگیری برنامه‌نویسی و آشنایی با مفهوم شبه‌کد برایتان سؤال شود که «وقتی که قرار است در نهایت کد واقعی بنویسم، چرا یک مرحله دیگر به کارهایم اضافه کنم؟» پاسخ این است که در مسائل ساده و کوتاه حق با شماست؛ می‌توانید مستقیماً کدنویسی کنید. اما هرچه مسئله پیچیده‌تر می‌شود، مشخص کردن منطق قبل از دست به کد شدن می‌تواند بسیاری از خطاهای فکری را زودتر آشکار کند.

این سه مفهوم به هم مرتبط هستند، اما یکی نیستند. به‌طور خیلی خلاصه و به زبان ساده این‌ها را در جدول زیر شرح داده‌ام:

در واقع می‌توان خیلی ساده گفت که الگوریتم راه‌حل است؛ شبه‌کد یک روش بیان آن راه‌حل است و کد، پیاده‌سازی آن که قابلیت اجرا دارد.

اولین دلیل این است که قبل از درگیر شدن با Syntax و کدنویسی، روی حل مسئله، مراحل اجرای برنامه و منطق برنامه تمرکز کنیم. این مبحث مخصوصاً برای افراد مبتدی و کسانی که در ابتدای راه برنامه‌نویسی هستند از اهمیت زیادی برخوردار است؛ چون ممکن است فکرمان هم‌زمان با فکر کردن به راه‌حل درگیر قواعد و ساختارهای کدنویسی نیز بشود.

دلیل دوم این است که شبه‌کد به زبان خاصی وابسته نیست. یک منطق واحد را می‌تواند بعداً با هر زبانی (نظیر پایتون، جاوا، C، جاوا اسکریپت و PHP) پیاده‌سازی کرد.

دلیل سوم، انتقال ساده‌تر ایده‌هاست. وقتی قصد داریم منطق یک برنامه را برای فرد دیگری بیان دهیم، لازم نیست که او حتماً با Syntax زبان مورد استفادهٔ ما آشنا باشد. ما فقط می‌خواهیم ساختار و روند کد را برای او تبیین دهیم و لزومی ندارد که شرح کدنویسی را بیان کنیم.

شبه‌کد Syntax استاندارد و واحدی ندارد. یعنی بر خلاف زبان‌های برنامه‌نویسی، قانون مشخصی وجود ندارد که همه افراد مجبور باشند دقیقاً با همان ساختار شبه‌کدهایشان را بنویسند. چیزی که اهمیت دارد، واضح بودن منطق و قابل فهم بودن مراحلش برای انسان است.

شما ممکن است در کتاب‌ها یا دوره‌های آموزشی ساختار، دستورها و قوانینی برای نوشتن شبه‌کد دیده باشید. نمی‌گویم که آن‌ها اشتباه هستند؛ نه! اتفاقاً گاهی اوقات ممکن است مجبور باشیم از ساختار خاصی پیروی کنیم. مثلاً ما در تیم خود قواعدی مشخص می‌کنیم که شبه‌کدهایمان نیاز به بیان نداشته باشند و همگی به‌راحتی شبه‌کدهای دیگران را متوجه شویم.

پس شما آزادید که به هر شکلی و زبانی اما به‌طور خوانا و واضح Pseudocode را بنویسید.

مثلاً مثالی که برای چاپ وضعیت قبولی یا مردودی دانشجو به‌صورت زیر زدم را به‌خاطر بیاورید:

دریافت نمره
اگر نمره بزرگ‌تر یا مساوی 12 بود:
 چاپ passed
وگرنه:
 چاپ failed

ممکن است فردی همان منطق را با ساختاری نزدیک‌تر به کدنویسی بنویسد:

INPUT score
IF score >= 12: PRINT "passed"
ELSE: PRINT "failed"

یا حتی آن را به‌گونه‌ای دیگر بنویسد:

score رو ورودی بگیر
اگر score حداقل 12 بود: چاپ کن passed
وگرنه چاپ کن failed

هر سه مورد بالا صحیح هستند. تفاوت فقط در نحوه بیان منطق است و راه‌حل هیچ تفاوتی نکرده است.

پس هنگام نوشتن شبه‌کد نباید بیش از حد درگیر انتخاب کلمات یا شکل دقیق دستورها شوید. نکته مهمی که باید به آن خیلی بیشتر توجه کنید این است که آیا منطبق برنامه واضح است و شخص دیگری می‌تواند بدون حدس زدن متوجه شود که چه اتفاقی قرار است بیفتد؟

استفاده از شبه‌کد معمولاً در سه موقعیت مفید است:

یادتان باشد که قرار نیست برای همه‌ی کدهایتان حتماً شبه‌کد بنویسید. زمانی از آن استفاده کنید که می‌خواهید یک مسئله بزرگ را قبل از کدنویسی برای خودتان واضح‌تر کنید. در حقیقت Pseudocode کمک می‌کند که ابتدا فکر کنیم و سپس کدنویسی کنیم. وقتی منطق مسئله برای ما مشخص و روشن باشد، نیازی به استفاده از آن نداریم.

در این آموزش با یک مفهوم کاربردی در برنامه‌نویسی آشنا شدیم. شبه‌کد یک روش ساده برای بیان مراحل و منطق یک الگوریتم یا ساختار کد بدون وابستگی به زبان خاص است. آن را نمی‌توان اجرا کرد و برای درک و فهم بهتر انسان استفاده می‌شود.

امیدوارم که از این آموزش نهایت استفاده را برده باشید و بتوانید در جایی که لازم است از شبه‌کد و ساختارهای مشابه استفاده کنید. اگر سؤال یا چالشی دارید، در بخش دیدگاه‌ها مطرح کنید.

این آموزش برای همیشه مجانیه! می‌تونید با اشتراک‌گذاری لینک این صفحه از ما حمایت کنید یا با تهیه یه فنجون نوشیدنی بهمون انرژی بدید!